ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ: NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT ĐỂ BẢO VỆ MẸ VÀ BÉ

Đái tháo đường (ĐTĐ) là một rối loạn chuyển hóa đặc trưng bởi tình trạng tăng glucose huyết tương do thiếu hụt insulin hoặc đề kháng insulin. Trong đó, đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK) là một dạng đặc biệt, xảy ra trong thai kỳ và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.

Theo số liệu của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế, tỷ lệ mắc ĐTĐ đang gia tăng đáng kể, với khoảng 700 triệu người dự báo mắc bệnh vào năm 2045. Đối với ĐTĐTK, tại Việt Nam, tỷ lệ này cũng tăng mạnh từ 3-4% năm 2004 lên tới 20% vào năm 2017.

Những yếu tố nguy cơ của ĐTĐTK bao gồm tiền sử gia đình có người mắc ĐTĐ, thừa cân béo phì trước hoặc trong thai kỳ, tiền sử sinh con to hoặc sẩy thai không rõ nguyên nhân, mẹ mang thai trên 35 tuổi, hội chứng buồng trứng đa nang, tiền sử rối loạn dung nạp glucose, ít vận động và chế độ ăn giàu đường và tinh bột.

ĐTĐTK có thể gây nhiều biến chứng cho mẹ và thai nhi. Đối với mẹ, bệnh làm tăng nguy cơ tiền sản giật, sinh non, nhiễm trùng tiết niệu và rối loạn chuyển hóa sau sinh. Thai nhi có thể bị dị tật bẩm sinh, thai to, suy hô hấp sơ sinh và hạ đường huyết sơ sinh. Trẻ sau sinh cũng có nguy cơ béo phì, mắc ĐTĐ týp 2 và gặp rối loạn chuyển hóa trong tương lai. Ngoài ra, bệnh còn ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch của mẹ trong thời gian dài.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, sàng lọc ĐTĐTK nên được thực hiện trong ba tháng đầu với nhóm có nguy cơ cao và vào tuần thai 24-28 đối với tất cả thai phụ. Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g là phương pháp chuẩn để chẩn đoán. Trước khi xét nghiệm, thai phụ cần nhịn ăn ít nhất tám giờ, sau đó uống 75g glucose hòa tan trong nước và tiến hành đo đường huyết lúc đói, sau một giờ và sau hai giờ. Nếu có ít nhất một giá trị đường huyết vượt ngưỡng cho phép, thai phụ sẽ được chẩn đoán mắc ĐTĐTK.

Bộ Y tế khuyến nghị nhiều phương pháp để kiểm soát ĐTĐTK như: chế độ ăn uống cần giảm carbohydrate tinh chế, tăng cường rau xanh và đạm thực vật, đồng thời chia nhỏ bữa ăn. Việc vận động thể lực như đi bộ hoặc tập thể dục nhẹ nhàng ít nhất 30 phút mỗi ngày rất quan trọng. Bên cạnh đó, thai phụ cần theo dõi đường huyết lúc đói và sau ăn để điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp. Nếu không thể kiểm soát đường huyết bằng chế độ ăn và tập luyện, thai phụ có thể được chỉ định điều trị insulin. Ngoài ra, tư vấn tâm lý cũng rất quan trọng, giúp thai phụ duy trì thói quen lành mạnh và ổn định tinh thần trong suốt thai kỳ.

Tất cả phụ nữ mắc ĐTĐTK cần được xét nghiệm đường huyết từ 4 đến 12 tuần sau sinh để tầm soát nguy cơ tiến triển thành ĐTĐ týp 2. Việc duy trì chế độ ăn lành mạnh và tập luyện thường xuyên giúp giảm nguy cơ tái phát trong các lần mang thai tiếp theo. Ngoài ra, mẹ nên cho con bú sữa mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu đời vì điều này có thể giúp giảm nguy cơ mắc ĐTĐ ở cả mẹ và bé.

Việc sàng lọc và quản lý ĐTĐTK đúng cách không chỉ bảo vệ sức khỏe của mẹ và bé mà còn giúp phòng ngừa các bệnh lý chuyển hóa trong tương lai. Do đó, các cơ sở y tế cần thực hiện nghiêm túc hướng dẫn để kiểm soát tốt căn bệnh này. Thai phụ cũng cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa để đảm bảo một thai kỳ khỏe mạnh.